مقدمه

در دوره غزنوي و سلجوقي انقلاباتي كه موجب تغيير سبك و تجديد طريقه نثر ونظم باشد
پديد نمي آيد جز آنكه به سبب انقراض سامانيان و تقسيم خراسان و ماورالنهر ميان خانان ترك و ملوك
غزنين خريداران علم و ادب بويژه دوستاران زبان فارسي كم شد شايد كار شعر در عصر محمود رونق گرفته باشد اما كار نثر بي رونق شد .

معرفي تاريخ بيهقي

تاريخ مسعودي معروف به تاريخ بيهقي يكي از آثار بسيار گرانبهاي نثر فارسي و تاريخ و نمودار
كمال دانش و بينش و هنر نويسندگي تاريخ نگار نامدار ايران ابوالفضل محمد بن حسين بيهقي دبير است .

بيهقي در سال 385 هجري در حارث آباد بيهق ديده به جهان گشود و در نیشابور به دانش آموزي پرداخت و چون بروزگار نوجواني رسيد در ديوان رسالت سلطان محمود غزنوي كه اديب بزرگي چون
 بونصر مشكان رياست آن را به عهده داشت با سمت شاگردي به دبيري پرداخت و در پرتو تهذيب و تربيت نوزده ساله استاد آداب نويسندگي را به كمال آموخت و سر آمد همه دبيران ديوان رسالت شد .

مهم ترين جنبه كتاب تاريخ بيهقي حقيقت پژوهي نويسنده و علاقه و ايمان او به راستي و اهتمام
در نگارش حقيقت است و بيهقي كه در رعايت اعتبار منبع روايات دقيق و سخت گير است در
تاريخ نويسي نكته باريك ديگري را رعايت كرده است كه موجب بسيار شگفتي است و آن دقت نظر
و حس نكته يابي و نكته بيني اوست به علاوه براين همه اطلاعات كه بيهقي در طي عمر دراز خود با كنجكاوي و همت و كوشش بسيار اندوخته آنچه مشهود است و معلومات او را تاليف كرده و بصورت تاريخي استوار و دلپذير در آورده قدرت فهم و حس استنباط اوست بيهقي مانند فردوسي در پايان
وقايع، داستان هاي مهم در كتاب خود آورده و حتي به روايات و حكاياتي دلكش براي روشني ذهن و فكر خواننده از خود افزوده است گذشته از اين كه سراسر كتاب او ، آئينه عبرت است و قدرت قلم و هنر نويسندگي اوست كه تاريخ را به شيوه اي بسيار دلپذير به رشته تحرير كشيده چندان كه نوشته وي را
 نه تنها بي خستگي و ملال بلكه با حظ و لذت مي خوانيم . بيهقي غرض خود را در باب چاشنيهايي كه با
 اخبار تاريخي آميخته مكرر يادآور شده است .   

معرفي سياستنامه

نثر كتاب سياستنامه ساده و روشن و زيباست جمله ها كوتاه است و خوش آهنگ هر موضوعي
در نهايت تمامي وضوح بيان شده است نه چيزي زياد دارد و نه كم و نمونه اي است كامل و خوب از
نثري بليغ ، انشاي آن چندان با طراوت و زنده است كه نه تنها از پس قرنها هر فارسي داني هنگام مطالعه آن از كنه مفاهيم و مقاصد نويسنده باخبر مي شود بلكه از رواني و شيوايي و استواري نثر كتاب لذت
مي برد با آن كه به قول شادروان ملك الشعراي بهار«‌اين كتاب به سبب رواني و لطافت عبارت و اهميت عامي كه داشته است دست به دست گشته و دستخوش بي رسمي كاتبان بي انصاف و نااستوار گرديده است و بي شك در عبارات و اصطلاحات آن دست برده شده واز صورت اصلي دورش ساخته است.»

كتاب سياستنامه كه به قول مولف « هم پند است و هم حكمت و هم مثل و هم تفسير قرآن و هم
اخبار پيامبر عليه السلام و هم قصص انبيا و هم سير اوليا و هم حكايات پادشاهان عادل، از گذشتگان خبر است و از ماندگان سمر است و با اينهمه درازي مختصر است و شايسته پادشاه دادگر است . »

 

ويژگي سبكي تاريخ بيهقي ( حكايت بر دار كردن حسنك وزير )

اطناب :

نثر ابونصر و ابوالفضل بيهقي داراي جمله هاي طولاني مي باشد . مترادفات لفظي بسيار
كميابست اما الفاظ و عباراتي براي روشن ساختن مطلب كه در نثر قديم نبوده است استعمال مي شود
مثلاً واقعه بر دار كردن حسنك مي توانست در يك صفحه تمام شود اما بيهقي آن را در چند صفحه بيان
كرده است .

توصيف :

آوردن الفاظ و اصطلاحات تازه كه در محاوره آنروز مستعمل بوده است و استعمال جمله هاي
پي در پي مطلب را كاملا روشن مي سازد و بيان واقعه  را بطريقي بيارايد كه خواننده را دربرابر آن
واقعه قرار دهد و به تمام اجزا واقعه رهنمويي كند . 

« اين بوسهل فردي اما مزاده و محتشم و فاضل و اديب بود ، اما شرارت و زعارتي در طبع وي موكد

شده و با آن شرارت دلسوزي نداشت و هميشه چشم نهاده بودي تا پادشاهي بزرگ و جبار برپا كردي خشم گرفتي و آن چاكر را لت زدي و فرو گرفتي ، اين مرد از كرانه بجستي و فرصتي جستي و تضريب كردي و  المي بزرگ بدين چاكر رسانيدي و آنگاه لاف زدي كه فلان را من فرو گرفتم ».                ص 226

« بوسهل با جاه و نعمت و مردمش در جنب امير حسنك يك قطره آب بود از رودي ».             ص 227

« حسنك پيدا آمد بي بند و جبّه يي داشت حبري رنگ با سياه مي زد ، خلق گونه ، دراعّه وردائي سخت پاكيزه و دستاري نيشابوري ماليده و موزه ميكائيلي نو در پاي و موي سر ماليده زير دستار پوشيده اندك مايه پيدا آمد  ص 231

«چون حسنك بيامد ، خواجه برپاي خاست ، چون او اين مكرمت بكرد ، همه اگر خواستند يا نه برپاي خواستند بوسهل زوزني برخشم خود طاقت نداشت برخاست نه تمام و برخويشتن مي ژكيد خواجه احمد او راگفت ( در همه كارها ناتمامي ) وي نيك از جاي بشد و . . . بوسهل خاموش شد وتا آخر مجلس سخن نگفت»                                                                                                                ص 232-231

«حسنك را فرمودند كه جامه بيرون كش وي دست اندر زير كرد و ازاربند استوار كرد و پايچه هاي
 ازار را بست و جبّه و پيراهن بكشيد و دورانداخت با دستار ، وبرهنه با ازار بايستاد و دستها در هم زده ، تني چون سيم سفيد و رويي چون صد هزار نگار»                                                                  ص 234

«بزرگ مردا كه اين پسرم بود ! كه پادشاهي چون محمود اين جهان بدو داد و پادشاهي چون مسعود
آن جهان »‌                                                                                                                      ص 236

استشهاد و تمثيل :

در تاريخ بيهقي حكايات و تمثيل ها و اشعاري به مناسبت تاريخ و براي شاهد و مدعا و افزوني
پند وعبرت آورده است هرچند ايراد اين قبيل حكايات و اشعار و امثال مانند كتب بعد از قبيل
كليله و دمنه و . . . بحد افراط نيست و تفاوتهايي نيز در طرز ايراد اين شواهد موجود است اما افتتاحي
 است در آوردن امثال و ذكر شواهد شعري و تقليدي است از نثر فني عرب كه در قرن چهارم در بغداد اختراع شد .

تمثيل در باب قصه بردار كردن حسنك است كه بيهقي با دقت و موشكافي خاص داستان را بيان كرده و از خلال عباراتش سوز و گداز او و بي رحمي و سنگدلي دستگاه حكومتي كه چشم به دست و گوش به فرمان خليفه عباسي دوخته و در حقيقت فرمان وي را اجرا كرده است آشكار مي گردد . و بعضي از مناظر را با عباراتي بيان مي كند كه موي را بر اندام آدمي راست مي شود و بدين ترتيب «‌ حسنك را فرمودند كه جامه بيرون كش و وي دست اندر زير كرد و ازار بند استوار كرد و دور انداخت با دستار و برهنه با ازار بايستاد درهم زده تني چون سيم سفيد و رويي چون صد هزار نگار و همه خلق بدرد مي گريستند .»         ص 234

ببريد سرش را كه سران را سر بود                  آرايش دهر و ملك را افسر بود

گر قرمطي و جهـود و گر كـافـر بود                از تخت بدار بر شدن منكر بود                   ص 236

رودكي مي گويد :

سـراي سپـنـج مـيـهـمـان را                       دل نهادن هميشگي نه رواست

چون ترا ديد زرد گونه شده               سرد گردد دلـش نه بيـناست                               ص 235

تقليد از نثر تازي

در نثر اين زمان تقليد از نثر تازي وارد زبان درباري و ادبي شده است .

الف) ورود لغات از قبيل جمع هاي عربي و مصادر عربي

- سخني نرانم كه آن بتعصّبي و تزيّدي كشد                                                                ص 226

- گفت كه الفا آن را احتمال نكنند تا بپادشاه چه رسد                                                    ص 227

- با تضرييهاي وي موافقت و مساعدت نكرد                                                                 ص 227

- رسيد بدو از انواع استخفاف                                                                      ص 227

- انتقامها و تشفّيها رفت                                                                           ص 227

- مكاتبت از پدرم بگسست                                                                               ص 228

- آن شب تدبير بردار كردن حسنك در پيش گرفتند                                                      ص 233

- اين همه اسباب منازعت و مكاوحت از بهر حطام دنيا بيك سوي نهادند                          ص 235

 

ب) ايراد كلمات منوّن بطرز دستور عربي

- آهني بياوردند عمداً تنگ ، چنانكه روي و سرش را نپوشيدي                                    ص 234

 

ج) استفاده مفعول مطلق به تقليد عربي

- چنان نبشتم نبشته يي كه بندگانت به خداوندان نويسند .                                    ص 230

 

د) جمله بندي بطرز خاصي كه مخصوص عربست و در زبان پهلوي نادرست

- فصلي خواهم نبشت در ابتداي اين حال بردار كردن اين مرد و پس بشرح قصه شد                ص 226

-     امروز كه من اين قصه آغاز مي كنم در ذي الحجّه سنه خمسين ، اربعمائه در فرخ روزگار
سلطان . . .                                                                                                                ص226

 

ح) جمله هاي تازي بدون قصد ارسال مثل

-   مرد آن مرد است كه گفته اند :

العفو عند القدره بكار تواند آورد . قال الله عزَّ ذكره – و قوله الحق – الكاظمين الغيظ والعافين عن الناس
 و الله يحب المحسنين .                                                                              ص 228

- وحسنك را به پاي دار آوردند ، نعوذ باالله من قضا السّو                                         ص 234

 

ه ) سجع و موازنه

دراعه و رادئي سخت پاكيزه و دستاري نشابوري ماليده                                           ص 231

 

ي) ذكر فعول صريح قبل از فعل و فاعل يا مقدم آوردن فعل بر فاعل و مفعول

-         خويشتن را نگاه نتوانستيم داشت                                                            ص227

-          خليفه را بدل آمدن كه مگر امير محمود فرموده است                                    ص230

-          امير را نيك درد آمده بود كه حسنك را قرمطي خوانده بود خليفه                       ص230

-         پس آواز دادند اورا كه بدو                                                                         ص234

-          دو قباله نبشته بودند همه اسباب و ضياع حسنك را                                      ص232

-          سرش را به بغداد خواهيم فرستاد نزديك خليفه                                     ص234

 

 حذف افعال بقرينه و حذف قسمتي از جمله :

حذف افعال از جمله اي بقرينه فعل ديگري كه درهمان جمله يا در جمله معطوف عليه است ، و قاعده اينست كه فعل را در قرينه اول يا در جمله اول ذكر كنند و در جمله هاي متعاطفه آن را حذف سازند و گاه از لحاظ فصاحت در جمله هاي متعاطف فعل را در جمله آخر آورده است و نيز در بيهقي براي احتراز از « تكرار» كه رسم قديميان بود گاه قسمتي از جمله را حذف مي كنند .

-     خواجه بوسهل زوزني چند سال است كه گذشته شده است  و . . .  چه عمرمن به شصت و پنج
آمده                                                                                                     ص226

- اين بوسهل مردي امام زاده و محتشم و فاضل و اديب بود ، اما شرارت و زعارتي در طبع وي موكد
شده                                                                                                     ص 226

- و آنگاه لاف زدي كه فلان را من فرو گرفتم و اگر كرده ديد و چشيد                   ص 227

- امير پرسيد مرا از حديث حسنك ، پس از آن حديث خليفه                              ص 230

- كساني كه نامدار و فراروي بودند                                                              ص 231

- همه آنجا حاضر بودند و نشسته                                                           ص 231

- جبه اي داشت حبري رنگ و با سياه ميزد ، خلق گونه ، دراعّه و ردائي سخت پاكيزه و دستاري نشابوري ماليده و موزه ميكائيلي نو در پاي و موي سر ماليده ، زير دستار پوشيده كرده اندك مايه پيدا مي بود
 و والي حرس با وي و علي رايض و بسيار پياده از هر دستي                               ص 231

- مجلسي نيكو آراسته و غلامان بسيار ايستاده و مطربان همه خوش آواز            ص 236

- بزرگا مردا كه اين پسرم بود كه پادشاهي چون محمود اين جهان بدو داد و پادشاهي چون مسعود آن
جهان                                                                                                    ص 236

 

تجددي در استعمال افعال

الف – ي استمرار

- و خردمندان دانستندي كه نه چنان است و سري مي جنبانيدندي و پوشيده خنده مي زندندي كه وي گزافه گوي است                                                                                            ص 227

- رسيد بدو از انواع استخفاف آنچه رسيد ، كه چون باز جستي نبود كار و حال او را                  ص 227

- اگر مرا درست شدي كه حسنك فرمطي است                                                  ص 230

- خبر به امير المومنين رسيدي كه در باب وي چه رفتي                                          ص 230

- پدرم گفت : «بنوشتمي ، اما شما تباه كرده ايد»                                           ص 233

ب- فعل ماضي به صيغه وصفي

- بدان سبب مردمان زبان بر بوسهل دراز كردند كه زده و افتاده را توان زد                              ص 227

- ديگر روز چهارشنبه دو روز مانده از صفر                                                           ص 233

 

ج- ماضي نقلي و بعيد كه صيغه وصفي آمده و فعل معين به قرينه لفظي حذفي شد

- عمر من به شصت و پنج آمده                                                                   ص 226

- در طبع وي موكد شده                                                                             ص 226

- عهد و لوا و خلعت آوده                                                                            ص 229

- پرده داري بروي استخفاف كرده بود و وي را بينداخته                                      ص 229

- دستاري نشابوري ماليده                                                                         ص 231

- مرد خود مرده بود كه جلّادش رسن بگلو افكنده بود و خبه كرده                        ص 235

 

د – واژه مهجور

- فصلي خواهم نبشت در ابتداي اين حال بردار كردن اين مرد                                           ص 226

- بدين خليفه خرف شده ببايد نبشت                                                                         ص 230

- دو قباله نبشته بودند                                                                                         ص 232

- آن كسان گواهي نبشتند                                                                                       ص 232

- اما امير المومنين نبشته است كه تو قرمطي شده اي                                               ص 234

 

و- به تاكيد برسرفعل

- اين مرد از كرانه بجستي                                                                                ص226

- تا امير المونين القادر بالله بيازرد                                                                      ص228

- چون پيغام بگزاردم                                                                                       ص229

- تا نزديك نماز پيشين بماند                                                                           ص231

- بوسهل را صفرا بجنبيد                                                                              ص232

- سروروي اورابدان بپوشانيدند                                                                    ص234

- مرد را مي بكشيد                                                                                ص235

- آن شور بنشاندند                                                                                 ص235

- پس گفت : نوباوه آورده اند ، از آن بخوريم                                                   ص236

- استادم بو نصر روزه بنگشاد                                                                     ص236

- حسنك قريب هفت سال بردار بماند                                                         ص236

- ماتم پسر سخت نيكو بداشت و هر خردمند كه اين بشنيد ، بپسنديد             ص236 

 

استعمال لغات تازي

در تاريخ بيهقي الفاظ تازي زيادتر از صدي ده كلمه نيست و باقي كلمات فارسي است و لغات
تازي برهمان قاعده قديميست يعني لغاتي كه يا فارسي ندارد يا لغات درباري و دولتي و علمي است كه بافرامين و احكام و عمال و كتب علوم وارد ايران شده و يا لغات ديني است و يا لغاتي است كه تازي آن از فارسي روانتر و ساده تر بوده است .

   *   فصل – بشرح – قصّه – محتشم –  زعارتي – شرارت – جبّار – فرصتي – تضريب –    ص226

 *   باب – تضريب – باب – مساعدت –  نعمت – ملك – استخفاف – انتقامها                ص227

  *  استخفاف – انتقام – باب – محابا – معتمد – عذري – خلعت – خليفه – خلعت – منشور – باب – خليفه – ملك – عذر – مشغول – خلعت – برغم – خليفه                                     ص228

      *       خلعت – استخفاف – باب – خليفه – باب – واجب                                 ص229

      *    ضياع – قوم – مكاوحت – منازعت                                                  ص235

      *       ملك                                                                                     ص236

 

لغات و افعال و امثال و اصطلاحات فارسي

لغات زيباي فارسي و ضرب المثلهاي شيرين در بيهقي بسيار است و پيداست كه اين لغتها و مثلها در زبان محاوره آن روزگار مرسوم و متداول بوده است .

- اين مرد به مركب چوبين نشست                                                                           ص227

- ولكن خليفه را چند گونه صورت كردند                                                              ص230

- جبّه يي داشت حبري رنگ با سياه مي زد ، خلق گونه                                          ص231

- بوسهل زوزني برخشم خود طاقت نداشت برخاست نه تمام و برخويشتن مي ژكيد              ص231

- وي خواجه را بسيار عذر خواست و گفت با صفراي خويش برنيامدم                               ص232

- ديگر روز چهارشنبه دوروز مانده از صفر ، امير مسعود برنشست                                       ص233

 

ويژگي سبكي سياستنامه

لغات تازه عربي يا مركب از فارسي و تازي

كه اينگونه لغات دراين كتاب تكرار شده است و درنثر قديم ديده نمي شود يا به ندرت آمده از قبيل :

- مملكت – مشغول                                                                          ص 25

- ملكي – معلوم – حاجتمند                                                             ص 26

- عامل – عامل – معاملت – مملكت                                                     ص 27

- ملك – مملكت                                                                                 ص28

- اقرار – ملك                                                                                  ص 29

 

تركيبات تازه اي از پارسي و تازي

- تنها برنشست و روي به بيابان نهاد                                                            ص26

- آنچه پادشاه به ما ارزاني داشت                                                              ص31

كنايات و استعارات و امثال

كنايه و استعاره در اين كتاب زياد نيست اما بقدري كه نمونه بارزي از تطوّر فني زبان باشد يافت مي شود و مَثَل زيادتر از كنايه و استعاره است البته دراين حكايت نمونه اي ديده شد

 

حذف افعال به قرينه لفظي

- مگر اين سگ با گرگي ماده دوستي گرفته بود و جفت گشته                                        ص27

- هركه را از شغل باز كرده بود معزول كرده                                                               ص32

استعمال بعضي صيغه ها به طريق تازه

الف)‌ فعل التزامي را به صيغه اخباري آورد

-         من هر ملكي و ضياعي كه داشتم درمگانه ، از ضرورت ، به نيم درم مي فروختم و بدو دادم

ب) تاكيد

- بگير – بگرفتي-بستدي                                               ص25

- بدانسته بودم                                                             ص26

- بپذيرفت – برست – بديدند – بخواندند                           ص33

- بشناخت – بگفت – بپوشانيدند – بكشت – ببرد                ص34

 

ج) واژه مهجور

چون بهرام گور اين نوشته ها بديد گفت : “ ذره” اين خصم را او برمن آورده است                                ص32

د) ي استمراري

- خواندندي – فرمودي                                                                      ص25

- آويختي – آمدي – آوردي – رفتمي                                               ص26

 

مقايسه ويژگي سبكي تاريخ بيهقي و سياستنامه

از آنجائيكه تعريف كتاب سياستنامه و تاريخ بيهقي در يك قرن مي باشد از لحاظ سبكي در بعضي موارد شبيه به هم مي باشند هرچند كتاب سياستنامه به سبب رواني و لطافت عبارات و اهميت عامي كه داشته است بيش از تاريخ بيهقي دست به دست گشته و دستخوش بي رسمي كاتبان بي انصاف و نااستوار گرديده است و بي شك درعبارات و اصطلاحات آن كتاب دستبرده شده و از صورت اصلي دور
ساخته اند معذلك با دقت زيادي مي توان تاحدي شيوه اصلي تحرير آن بدست آورد .

سبك كتاب سياستنامه اختلاطي است بين تاريخ بلعمي و تاريخ بيهقي يعني از حيث رواني و سهولت عبارت و ايجاز شبيه به نثر بلعمي است ولي از حيث لغات و اصطلاحات تازه به تاريخ بيهقي شبيه است كه حال به مقايسه اين دو كتاب مي پردازيم .

ايجاز و اطناب كه درتاريخ بيهقي موارد اطناب و مخصوصا ايجاز براي اينكه خواننده را در برابر
آن واقعه قرار دهد و به تمام اجزا رهنمون كند زياد ديده مي شود اما در كتاب سياستنامه از اين جهت
كه كتاب براي استفاده پادشاه وقت نوشته و غرض روشن ساختن معاني و مجسم كردن موضوعات و زيبائي عبارات بوده است ناگزير بايستي از ايجازهاي مخل صرفنظر نمايد با وجود اين خواننده
هيچ وقت با اطناب و پرگوئيهاي بد برابر نمي شود بلكه گاهي ايجازهايي لطيف بكار برده است كه مايه اعجاب مترسلان قرار مي گيرد .

از لحاظ كاربرد لغات و اصطلاحات تازه و داشتن كنايات و استعارات و ارسال المثل و مجسم ساختن
مطالب و روشن گري اطراف و جوانب هر موضوع كتاب بيهقي و سياستنامه بهم شبيه مي باشند و به يك اندازه  درآن كتابها استفاده شده است .

از حيث صرف و نحو و جمله بندي كتاب سياستنامه كمتراز كتاب بيهقي تحت تاثير زبان عرب قرار گرفته و در بيهقي بعضي از جمله بندي به طرز خاصي كه مخصوص عربست و درزبان پهلوي نادر است ديده
مي شود .

كاربرد جمله هاي مغلق و درهم و پيچيده در كتاب بيهقي زياد مي باشد اما درسراسر كتاب سياستنامه
 يك جمله شبيه اين گونه جملات ديده نمي شود .

دركتاب تاريخ بيهقي كاربرد مقدم شدن فعل ويا مفعول برفاعل خود زياد مي باشد در حاليكه دركتاب سياستنامه غالب جمله ها به فعل ختم مي شود و فاعل نيز همه جا برفعل مقدم است .

افعال انشائي و استمراري به طريق قديم با ياﺀ مجهول دركتاب بيهقي و سياستنامه به يك اندازه ديده
مي شود كه استعمال زيادي داشته است .

آوردن فعلهاي وصفي و استعمال مصادر مرخّم هنوز دركتاب سياستنامه كاملا رايج نيست در حاليكه در
كتاب بيهقي استعمال اين موارد بيشتر به چشم مي خورد .

از لحاظ سجع و موازنه در هردو كتاب بيهقي و سياستنامه شايد در تمام كتاب بيش از يكي دومورد به سجعي برنخوريم و دراين دو كتاب مانند نثر قديم از موازنه و سجع تهي مي باشد .

استعمال لغات تازي در بيهقي و سياستنامه زيادتر از حدّي ده كلمه نمي باشد و باقي كلمات فارسي است .

كاربرد «ب» تاكيد برفعل در هردو كتاب تاريخ بيهقي و سياستنامه زياد ديده مي شود .

 

 

نتيجه گيري :

با انجام تحقيق در دو كتاب بيهقي و سياستنامه با ويژگي سبكي اين دوره يعني قرن پنجم كاملا آشنايي پيدا كردم و همچنين در مورد نثر كتاب سياستنامه اينكه ساده و روان و خالي از تكلف و پيچيدگي مي باشد و از فنون فصاحت و بلاغت بهره مند است و همچنين شيوه نگارش كتاب چنان است كه اگر
كسي به يك كهن خو نگرفته باشد به آساني مفهوم مطالب را در مي يابد و درمورد كتاب بيهقي اينكه
جزو چند كتاب معدودي از نثر فارسي بيش از مغول كه از شاهكارهاي ادب فارسي به شمار مي رود اين كتاب از جهت موضوع نمونه يي از تاريخ نويسي خوب و از حيث انشا مثال از بلاغت زبان ماست و
هيچ كس به قدر بيهقي معني تاريخ را درست نفهميده وبه شرايط و آداب تاريخ نويسي آگاهي
 نداشته است . 

منابع و ماخذ :

-         بيهقي ، ابوالفضل محمد بن حسين (1381) تاريخ بيهقي ، انتشارات مهتاب ، تهران

-         خواجه نظام الملك ، ابوعلي حسن (1370) سياستنامه ، انتشارات امير كبير ، تهران

-         يوسفي ، غلامحسين ، ديداري با اهل قلم ؤ انتشارات علمي و فرهنگي

-         خطيبي ، حسين (1366) فن نثر در ادب پارسي ، انتشارات زوّار

-         بهار ، محمد تقي ، (1380 ) سبك شناسي ، انتشارات امير كبير ، تهران

نگارش :خانم مريم نظر چوب مسجدي